18 Μαρτίου 2012: Ημέρα Φροντιστή

Ανάμεσα στις δυσκολότερες περιπτώσεις νευροψυχολογικών παθήσεων συγκαταλέγεται και η νόσος  Alzheimer. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, καθώς και των άλλων μορφών άνοιας, προκαλούν ιδιαίτερες δυσκολίες στη φροντίδα των ασθενών. Οι ψυχικές αντοχές που απαιτούνται από τα μέλη των οικογενειών ή των φροντιστών που σχετίζονται με ανθρώπους που πάσχουν από Alzheimer, είναι πολύ συχνά υπεράνθρωπες δεδομένου ότι αντιμετωπίζουν σοβαρές καταστάσεις και συχνά κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Πέρα από τη σωματική κόπωση, την αλλαγή της καθημερινότητας των μελών μιας οικογένειας, το έντονο στρες, το φόβο ότι ο ασθενής μπορεί να αυτοτραυματιστεί, οι φροντιστές συχνά μπορεί να παρουσιάσουν συμπτώματα κατάθλιψης από το δεδομένο της πορείας χωρίς ελπίδα για βελτίωση αλλά και το βίωμα του σταδίου που χαρακτηρίζεται ως θρήνος εν ζωή για ένα πρόσωπο που βρίσκεται μαζί τους αλλά ουσιαστικά δεν υπάρχει.

Η ενημέρωση και η εκπαίδευση βοηθούν σημαντικά τον φροντιστή ν’ανταποκριθεί στο δύσκολο έργο του όχι μόνο με το να προσφέρουν καλύτερη φροντίδα στον ασθενή, αλλά να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν και τη δική τους συναισθηματική επιβάρυνση. Βοήθεια υπάρχει.

Με την ευκαιρία της ΗΜΕΡΑΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗ, η Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών διοργανώνει για τέταρτη χρονιά εκπαιδευτικά  σεμινάρια για τους οικογενειακούς φροντιστές την  Κυριακή 18 Μαρτίου, από τις 10:00 έως και τις 19:30, στην Αίγλη του Ζαππείου.  Περισσότερες πληροφορίες εδώ:

http://www.alzheimerathens.gr/?p=2835

Άλλες σχετικές διευθύνσεις:

http://www.aktios.gr/

http://www.alzheimer-chania.gr/content/view/59/67/lang,el/

http://www.alzheimer-hellas.gr/public.php?page=26

http://www.nia.nih.gov/alzheimers

DSM5

Η Πέμπτη έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών (DSM) αναμένεται να δοθεί στη δημοσιότητα το Μάϊο του 2013 και ήδη εδώ και καιρό έχει προκαλέσει αρκετές αντιπαραθέσεις. Το DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) -το οποίο δημοσιεύεται από την Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση- είναι η ταξινόμηση των ψυχικών διαταραχών που χρησιμοποιούνται από επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Πρόκειται για πολύτιμο επιστημονικά εργαλείο, η γνώση του οποίου κρίνεται απαραίτητη προκειμένου να  επιτυγχάνεται η κατανόηση των κλινικών καταστάσεων, αλλά και η απόκτηση ενός κοινού κώδικα επικοινωνίας μεταξύ των ψυχοθεραπευτών διαφορετικών προσεγγίσεων και των ψυχιάτρων.

Το προσχέδιο του νέου εγχειριδίου, το οποίο θα αναρτηθεί στη διεύθυνση http://www.DSM5.org σε λίγες μέρες και θα είναι ανοιχτό σε δημόσιο διάλογο, εισάγει ορισμένες νέες διαγνώσεις, καταργεί ή αναδιαμένει κάποιες άλλες, πιστεύοντας ότι συμβάλλει έτσι, όχι μόνο στη σωστότερη διάγνωση και αντιμετώπιση, αλλά και στον περιορισμό των υπερβολών στις ψυχιατρικές διαγνώσεις.

Ο Εθισμός στο διαδίκτυο (internet addiction) είναι μια απο τις νέες διαγνώσεις που εισάγονται.  Άλλες διαταραχές που θα προστεθούν είναι η ήπια νευρό-γνωστική διαταραχη (mild neurocognitive disorder) -οι επικριτές της νέας έκδοσης σχολιάζουν ότι είναι απλά η φυσική γήρανση του ανθρώπου- η αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά (disruptive mood dysregulation disorder) στα μωρά που είναι σκυθρωπά ή αλλάζουν απότομα διάθεση, ενώ η κραιπάλη φαγητού (binge eating) διαχωρίζεται από τη βουλιμία.  Ορισμένες από τις αλλαγές που προτείνει η Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση αφορούν στην ορολογία όπως για παράδειγμα ο όρος «διανοητική καθυστέρηση» καταργείται και αντικαθιστάται από τον όρο «νοητική ανικανότητα».

Επιπρόσθετα, φαίνεται ότι εξαιρούνται πολλά άτομα απο τη διάγνωση του αυτισμού καθώς το DSM 5 εντάσσει διάφορες διαταραχές όπως Asperger’s ή παιδική αποδιοργανωτική διαταραχή (childhood disintegrative disorder) και τις διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές που δεν εντάσσονται σε άλλη κατηγορία, σε μια ευρεία κατηγορία με την ονομασία Autism Spectrum Disorder (ASD), με το σκεπτικό ότι όλες αυτές οι καταστάσεις εμφανίζουν παρόμοια συμπτώματα που δεν εντάσσονται σε άλλες κατηγορίες αλλά ανήκουν στο ίδιο φάσμα διαταραχών. Παρόλο που τα ήδη διαγνωσμένα άτομα δεν θα έχουν πρόβλημα πρόσβασης στις υπηρεσίες που σχετίζονται μ’αυτόν, εκφράζονται φόβοι ότι  θα είναι δυσκολότερο για μελλοντικές περιπτώσεις να ενταχθούν.

Μια αλλαγή που έχει προκαλέσει έντονο διάλογο είναι για το εάν και πότε το πένθος  πρέπει να χαρακτηρίζεται ως ψυχική διαταραχή.  Προηγούμενες εκδόσεις τόνιζαν την ανάγκη να εξετάζεται –και συνήθως αποκλείονταν- το πένθος πρίν από τη διάγνωση μιας μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής.  Στο προσχέδιο του DSM5 δεν υπάρχει ένας τέτοιος αποκλεισμός για το πένθος, το οποίο σημαίνει ότι τα συναισθήματα βαθιάς θλίψης, απώλεια, αϋπνία, κλάμα, αδυναμία συγκέντρωσης, κόπωση και χωρίς όρεξη, η οποία συνεχίζεται για περισσότερο από δυο εβδομάδες μετά το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου, θα μπορούσε να διαγνωσθεί ως κατάθλιψη και όχι ως μια φυσιολογική αντίδραση στη θλίψη. (http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2812%2960248-7/fulltext)

Οι αντιδράσεις πολλές.  Σε επιστολή τους, το Society for Humanistic Psychology, εξηγεί ότι αυτές οι διαταραχές που προσπαθούν να εντάξουν στον επίμαχο οδηγό, δεν δικαιολογούνται επιστημονικά και θα «χρεωθούν» ψυχικές διαταραχές άνθρωποι που είναι απολύτως υγιείς.

Σε απάντηση του ο Αμερικανικός Ψυχιατρικός Σύλλογος αναφέρει πως ήδη υπάρχουσες ψυχικές διαταραχές ερευνώνται συστηματικά στα field trials με προεξέχοντα μέλη Ψυχολόγους από όλη την Αμερική και καθησυχάζουν πως η πιο ”ανθρωποκεντρική” ματιά της Ψυχολογίας λαμβάνεται υπόψη. (http://www.psychiatrictimes.com/blog/dsm-5/content/article/10168/1986297)

Αυτό το κλίμα αμφισβήτησης της διαδικασίας που έχει δημιουργηθεί, έχει συσπειρώσει μια μερίδα ειδικών ψυχικής υγείας, από σύμβουλους ψυχικής υγείας μέχρι ψυχιάτρους και ήδη πλέον 11.000 ψυχολόγοι από όλο τον κόσμο έχουν υπογράψει για την εγκατάλειψη της ιδέας του lowering των thresholds που ενδεχομένως να στιγματίζει με ψυχοπαθολογία διάφορες φυσιολογικές απόψεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς. (http://www.ipetitions.com/petition/dsm5/)

Βέβαια, πρέπει να πούμε, ότι ο Αμερικανικός Ψυχολογικός Σύλλογος σε επιστολή του προς την ΑΠΑ (http://www.apa.org/news/press/response/dsm-5-revision.pdf) αναφέρει ότι ναι μεν αναγνωρίζει τη διαφορά απόψεων του Δρ. David Elkins, Προέδρου του Τμήματος Ανθρωπιστικής Ψυχολογίας του Αμερικανικού Ψυχολογικού Συλλόγου, αλλά δεν είναι η επίσημη θέση του.

H διάγνωση έχει αναμφισβήτητα καθοριστική σημασία όταν πρόκειται να αναζητήσουμε την κατάλληλη θεραπεία για σοβαρές παθήσεις με βιολογικό υπόβαθρο (σχιζοφρένεια, διπολικές διαταραχές, συναισθηματικές διαταρχές) όμως, στην καθημερινή ψυχοθεραπεία θεραπευόμενων με νευρώσεις ή λιγότερο σοβαρές διαταραχές,  μπορεί να είναι αντιπαραγωγική.

Η ψυχοθεραπεία είναι μια διαδικασία στην οποία ο θεραπευομένος αποκαλύπτεται βαθμιαία και αν κάποιος  μείνει στη διάγνωση ίσως αυτό να περιορίσει το οπτικό του πεδίο αφού θα μειώνεται η ικανότητα να σχετιστεί και να δημιουργήσει μια θεραπευτική σχέση.

Τα εργαλεία ψυχολογικής εκτίμησης μπορεί να είναι αποτελεσματικά στη θεραπευτική πρακτική, μόνο αν ο θεραπευτής τους δώσει ζωή και νόημα και μια απο τις ουσιαστικότερες προυποθέσεις για αυτό είναι η επαρκής επαγγελματική του κατάρτιση.

Θεωρία vs Πράξη

Πριν δυο περίπου μήνες, έλαβα ένα τηλεφώνημα από έναν γνωστό μου ο οποίος με ρώτησε για ποιο λόγο τα σεμινάρια που διοργανώνω είναι διήμερα και τι ακριβώς θα γίνεται δυο μέρες.  Του εξήγησα κάποια πράγματα από το τηλέφωνο και έλαβα σοβαρά υπόψη την πρότασή του πριν τη διεξαγωγή του κάθε βιωματικού, να υπάρχει τουλάχιστο μια δίωρη ενημέρωση για το θέμα και ποιους ακριβώς αφορά.

Χάρηκα με το τηλεφώνημα γιατί το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν ότι ο κόσμος ενδιαφέρεται και ότι η θεματολογία τον αφορά.

Έμεινα με την πρώτη σκέψη χωρίς να την προχωρήσω λίγο παραπέρα μέχρι που πριν δυο εβδομάδες έλαβα ένα email από μια φίλη της οποίας δεν της ήταν καθαρός ο όρος “βιωματικό” και τι ακριβώς “απαιτήσεις” έχει ένα τέτοιου είδους σεμινάριο.  Επίσης, αναρωτιόταν εάν θα λειτουργούσε με στοιχεία ψυχοθεραπευτικής oμάδας και αν θα υπήρχε ανταλλαγή και συζήτηση εμπειριών.

Αμέσως σκέφτηκα ότι αυτές οι ερωτήσεις θίγουν και άλλα θέματα όπως το απόρρητο σε μια τέτοια ομάδα, ο απόλυτα δικαιολογημένος φόβος της έκθεσης
-ιδιαίτερα εάν κάποιος δεν έχει παρόμοια εμπειρία- και γιατί να προτιμήσει κάποιος ένα βιωματικό σεμινάριο από μια διάλεξη συμβουλευτικού χαρακτήρα.

Ας δούμε λοιπόν τί συμβαίνει σ’ένα βιωματικό σεμινάριο.

Η βιωματική μέθοδος, το βίωμα, είναι ένας δυναμικός και ζωντανός τρόπος προσέγγισης και εξερεύνησης κάποιου θέματος που μας απασχολεί στην παρούσα στιγμή.  Αυτό μπορεί να αφορά την εκπαίδευση σε κάποιο γνωστικό αντικείμενο, ή στη συγκεκριμένη περίπτωση, την αναζήτηση νοήματος και διεξόδων σε πιο προσωπικά ζητήματα, όπως πρακτικές και συναισθηματικές δυσκολίες σε διάφορες τάσεις και καταστάσεις της ζωής μας και βέβαια τις σχέσεις και την επικοινωνία μας με τους άλλους.

Οι άνθρωποι μαθαίνουμε καλύτερα, δοκιμάζοντας κάτι, παρά μιλώντας “σχετικά” γι’αυτό έχουν υποστηρίξει ο Lewin (1926) και Kolb (1975).  Έτσι λοιπόν, πολλές φορές, το πείραμα -το οποίο είναι από τους θεμελιώδης λίθους της βιωματικής μάθησης- χρησιμοποιείται σε βιωματικές ομάδες γιατί με τη βοήθεια τους μαθαίνουμε τους εαυτούς μας διερευνώντας τις εμπειρίες μας μέσα από σωματικές και νοητικές διαδικασίες.  Ο στόχος δεν είναι η επίτευξη κάποιου συγκεκριμένου-προκαθορισμένου αποτελέσματος ούτε να ενθαρρύνονται τα μέλη της ομάδας να συμμορφωθούν ή να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους.  Αντιθέτως, δίνεται έμφαση στο να εξερευνήσουν ολιστικά και να αυξήσουν την επίγνωσή τους μέσω της αλληλεπίδρασης με τους άλλους, να μεγαλώσουν το εύρος των επιλογών τους και κυρίως να ενσωματώσουν τη βιωματική μάθηση και τα σωματικά φαινόμενα με τη γνωστική κατανόηση και τη νοηματοδότηση.

Βέβαια, η βιωματική διαδικασία “συμβαίνει” και στα πλαίσια μιας ατομικής συνεδρίας αλλά τώρα αναφέρομαι στις περιπτώσεις που πραγματώνεται σε μια ομάδα και τα οφέλη που αποκομίζει κάποιος από αυτή την αλληλεπίδραση.

Όταν ερχόμαστε σε μια ομάδα και αλληλοεπιδρούμε ελεύθερα με τα άλλα μέλη, συνήθως ξαναζούμε εκείνες τις δυσκολίες που μας έφεραν στην ομάδα για πρώτη φορά.  Αυτό, συμβαίνει πολύ γρήγορα.  Να φέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Εάν εγώ, όταν ακούω κάποια διαφορετική άποψη, νιώθω ότι απειλούμαι και επιτίθεμαι, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο θα κάνω επαφή και στην ομάδα.

Όμως, η ομάδα είναι σε θέση να προσφέρει υποστήριξη, εναλλακτικές λύσεις ή να με αντιμετωπίσει με ευγένεια.  Εάν πειραματιστώ, ίσως αποκτήσω επίγνωση του τί κάνω και πώς το κάνω.  Έτσι, θα μείνω στην τρέχουσα εμπειρία και παρατηρώντας την, θα βρω το προσωπικό μου νόημα μέσα σ’αυτή τη διαδικασία.  Μόνο όταν έχω επίγνωση θα καταφέρω να κάνω την αλλαγή.

Η δυσκολία μου δεν θα λυθεί σε λίγες ώρες, αλλά θα είναι το ξεκίνημα στο να την διαχειριστώ για να μην με περιορίζει τόσο πολύ.  Πέρα από το ότι κάποιος μπορεί να δει εναλλακτικές συμπεριφορές ή καινούργιους τρόπους να σχετίζεται με τους άλλους, το πιο σημαντικό όφελος είναι ότι τα μέλη αρχίζουν να βλέπουν ότι δεν είναι μόνα τους.  Πολλές φορές αισθανόμαστε ότι είμαστε μοναδικοί εξαιτίας των προβλημάτων μας και είναι ενθαρρυντικό ν’ακούμε ότι και άλλοι άνθρωποι έχουν παρόμοιες δυσκολίες.

Κάνοντας αυτή τη διαπίστωση, αισθανόμαστε πιο ελεύθεροι να ενδιαφερθούμε και να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο.

Έχει παρατηρηθεί ότι για πολλούς, είναι μια ευκαιρία να ωφελήσουν τους άλλους και είναι αλήθεια.  Προσφέρουν υποστήριξη, προτείνουν αλλά κυρίως μοιράζονται παρόμοια προβλήματα.  Συχνά, κάποια μέλη δέχονται ευκολότερα τις παρατηρήσεις ενός άλλους μέλους απ’ότι του θεραπευτή.  Για κάποιους, ο θεραπευτής είναι ο επαγγελματίας που πληρώνεται ενώ οι υπόλοιποι της ομάδας αντιπροσωπεύουν τον πραγματικό κόσμο και ο θεραπευόμενος μπορεί να είναι βέβαιος ότι απ’αυτούς θα πάρει αυθόρμητες και ειλικρινείς αντιδράσεις.

Σε κάθε περίπτωση, τα βιωματικά σεμινάρια είναι μια ενδιαφέρουσα εμπειρία που μας διδάσκει πολλά για τον τρόπο που αντιδρούμε στα ερεθίσματα.  Είναι μια εμπειρία που πιστεύω ότι ο καθένας σχεδόν τη χρωστά στον εαυτό του.

http://www.infed.org/biblio/b-explrn.htm

http://www.infed.org/thinkers/et-lewin.htm

Paris Texas, Aθήνα

Πριν από μερικές μέρες είδα ένα νεαρό που κράταγε ένα ροζ τριαντάφυλλο. Περιμέναμε κ οι δυο το μετρό. Μετά από λίγα λεπτά μέσα στο βαγόνι είδα ένα ζευγάρι. Πάνω από 25 δεν ήταν. Εκείνη κράταγε ένα κόκκινο τριαντάφυλλο και εκείνος τη κοίταζε στα μάτια. Έδειχναν πολύ ερωτευμένοι και ευτυχισμένοι. Παρόλο που αισθάνθηκα χαρά –μέχρι που χαμογέλασα- συνειρμικά μου ήρθε στο μυαλό μια αγαπημένη μου σκηνή από το Paris, Texas του Wim Wenders. (βλ. λινκ) Τον τελευταίο καιρό αυτή η σκηνή έχει καρφωθεί στο μυαλό μου. Δεν ξέρω γιατί.

Η ταινία ξεκινάει με τον Τράβις ο οποίος έχει χάσει τη μνήμη του και την οικογένειά του. Τον βρίσκει ο αδερφός του ο οποίος τον φέρνει σε επαφή με τον γιό του τον οποίο μεγαλώνει ο ίδιος σαν πατέρας του. Από εδώ, ξεκινάει το ταξίδι του Τράβις με το γιό του για την αναζήτηση της γυναίκας του και μητέρας του παιδιού.

Από την αρχή η ταινία αφήνει πολλά ερωτηματικά που όμως σ αυτή τη σκηνή απαντώνται όλα. Μαθαίνουμε για μια μοναδική ιστορία ευτυχίας η οποία δεν ευδοκίμησε… Μαθαίνουμε πως στην αρχή όλα ήταν υπέροχα. Ήταν ευτυχισμένοι, ερωτευμένοι. Μαθαίνουμε ότι  η παρανοϊκή ζήλια και κτητικότητα του Τράβις, τον οδήγησαν να παραιτηθεί από τη δουλειά του για να είναι συνέχεια με την Τζέιν. Ότι εκείνη άρχισε να νιώθει παγιδευμένη όταν γεννήθηκε το παιδί τους. Θύμωνε με τα πάντα. Ακόμα και το μωρό φαινόταν να είναι μια αδικία σε αυτήν. Μαθαίνουμε ότι εκείνος της έδεσε στον αστράγαλο ένα κουδούνι (σαν αυτά που κρεμάνε στις αγελάδες) για να την ακούσει εάν τυχόν το έσκαγε από το τροχόσπιτο που έμεναν. Μαθαίνουμε ότι ένα βράδυ εκείνη μπόρεσε να ξεφύγει αλλά αυτός τη βρήκε, την έσυρε πίσω, την έδεσε στο φούρνο με τη ζώνη του και την άφησε να φωνάζει όσο εκείνος κοιμόταν.  Ότι ξύπνησε μόνο όταν μπλε φλόγες έκαιγαν τα σεντόνια του κρεβατιού του και ότι έτρεξε μέσα από τις φλόγες προς τα μόνα δυο άτομα που αγαπούσε αλλά είχαν φύγει.

Δεν ξέρω τι ακριβώς με συγκινεί σ αυτή τη σκηνή. Ίσως επειδή κ οι δυο τους έχουν περάσει πολλά στη ζωή τους. Έχουν τραύματα, ανοιχτούς λογαριασμούς που προσπαθούν να γιατρέψουν και να κλείσουν και όπως συμβαίνει στην πραγματική ζωή αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο και απαιτεί θυσίες. Ίσως επειδή είναι άνθρωποι με αδυναμίες, που αγαπάνε (παράφορα) που αντιδρούν και μιλάνε διαφορετικά. Ίσως, γιατί τον ποιητικό μελαγχολικό μονόλογο του Τράβις τον συνοδεύει η μουσική του Ry Cooder.

http://www.youtube.com/watch?v=pukrWvzCw44&feature=share